Εφαρμογές λογισμικών στη δημιουργική γραφή και την ψηφιακή αφήγηση ως διδακτικά μέσα στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης

Abstract

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά την παιδαγωγική αξιοποίηση των εφαρμογών λογισμικού στη δημιουργική γραφή και την ψηφιακή αφήγηση (ΨΑ) στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας φιλολογικής εκπαίδευσης. Σε μια εποχή ραγδαίας τεχνολογικής διείσδυσης, η έρευνα εστιάζει στις στάσεις, τις δεξιότητες και τους παιδαγωγικούς μετασχηματισμούς των υποψήφιων φιλολόγων, ενός κλάδου που παραδοσιακά θεωρείται επιφυλακτικός απέναντι στις τεχνολογικές καινοτομίες. Κεντρικός σκοπός ήταν να εξεταστεί κατά πόσον μια στοχευμένη εκπαιδευτική παρέμβαση στην ΨΑ μπορεί να καλλιεργήσει τον ψηφιακό εγγραμματισμό, να καλλιεργήσει τον κριτικό-αξιολογικό λόγο και να προωθήσει την υιοθέτηση σύγχρονων, μαθητοκεντρικών διδακτικών προσεγγίσεων από τους/τις μελλοντικούς/ές εκπαιδευτικούς. Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων, υιοθετήθηκε μια μεικτή μεθοδολογική προσέγγιση, η οποία εκτυλίχθηκε σε τρεις διαδοχικές φάσεις (πιλοτική, κύρια, επαναληπτική) κατά τη διάρκεια τριών ακαδημαϊκών ετών. Στην έρευνα συμμετείχαν προπτυχιακοί/ές εκπαιδευόμενοι/ες εκπαιδευτικοί του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, οι οποίοι παρακολούθησαν ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα εντατικής, βιωματικής κατάρτισης στην ΨΑ. Ο ερευνητικός σχεδιασμός περιελάμβανε μετρήσεις πριν και μετά την παρέμβαση (pre/post-test design) με τη χρήση πειραματικών ομάδων και ομάδων ελέγχου. Για τη συλλογή των δεδομένων αξιοποιήθηκε ένα ευρύ φάσμα ποσοτικών και ποιοτικών εργαλείων, όπως δομημένα ερωτηματολόγια, ημι-δομημένες συνεντεύξεις, ποιοτική ανάλυση διδακτικών σεναρίων και παραγόμενων ψηφιακών προϊόντων, καθώς και η μελέτη της διαδικασίας της αξιολόγησης από ομότιμους. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν την καθοριστική συμβολή της παρέμβασης σε πολλαπλά επίπεδα. Ποσοτικά, καταγράφηκε στατιστικά σημαντική αύξηση των γνώσεων και των δεξιοτήτων των φοιτητών/τριών στην ΨΑ, καθώς και της πεποίθησής τους για την παιδαγωγική της αξία. Ποιοτικά, η έρευνα αποκάλυψε έναν βαθύ παιδαγωγικό μετασχηματισμό. Πρώτον, ο αξιολογικός λόγος των φοιτητών ωρίμασε σημαντικά, μετατοπιζόμενος από την επισήμανση επιφανειακών λαθών σε μια ουσιαστική κριτική των αφηγηματικών και υφολογικών στοιχείων, με χρήση εξειδικευμένης ορολογίας. Δεύτερον, ο διδακτικός τους σχεδιασμός μεταβλήθηκε ριζικά, με τους/τις υποψήφιους/ες φιλολόγους να εγκαταλείπουν τα παραδοσιακά δασκαλοκεντρικά μοντέλα και να υιοθετούν ευέλικτες, μαθητοκεντρικές και κονστρουκτιβιστικές προσεγγίσεις, όπου ο μαθητής αναλαμβάνει ενεργό ρόλο δημιουργού. Τέλος, αναδείχθηκε το «παράδοξο της ανατροφοδότησης» στην ομότιμη αξιολόγηση, όπου, παρά την αναγνώριση της αξίας της, οι υποψήφιοι/ες φιλόλογοι σπάνια προέβαιναν σε ουσιαστικές αναθεωρήσεις, υποδεικνύοντας ότι το κύριο όφελος της διαδικασίας εντοπίζεται στην ανάπτυξη των κριτικών δεξιοτήτων του ίδιου του αξιολογητή. Συμπερασματικά, η διατριβή καταδεικνύει ότι η συστηματική και πρακτικά προσανατολισμένη εκπαίδευση στην ψηφιακή αφήγηση μπορεί να αποτελέσει έναν ισχυρό καταλύτη για τον εκσυγχρονισμό της φιλολογικής εκπαίδευσης. Δεν καλλιεργεί απλώς ψηφιακές δεξιότητες, αλλά κυρίως δύναται να μετασχηματίζει την παιδαγωγική ταυτότητα των μελλοντικών φιλολόγων, εφοδιάζοντάς τους με μια σύγχρονη, δημιουργική και κριτική θεώρηση της διδασκαλίας. Η έρευνα προσφέρει ένα εμπειρικά τεκμηριωμένο μοντέλο παρέμβασης και υπογραμμίζει την επιτακτική ανάγκη ενσωμάτωσης της ψηφιακής δημιουργικής παιδαγωγικής στα προγράμματα σπουδών των ανθρωπιστικών επιστημών.