Από τον κοινωνικό αποκλεισμό στην κοινωνική ένταξη: Η έλλειψη στέγης στην Ελλάδα και η εφαρμογή του Προγράμματος "Στέγαση και Εργασία για τους Άστεγους"

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την έλλειψη στέγης υπό το πρίσμα του κοινωνικού αποκλεισμού και εστιάζει στην εφαρμογή του Προγράμματος «Στέγαση και Εργασία για τους Άστεγους». Σκοπός της είναι να διερευνήσει πώς το Πρόγραμμα συμβάλλει στην κοινωνική ένταξη των ωφελούμενων, μέσα από την παροχή στέγασης, την ένταξη στην εργασία και τις συνοδευτικές κοινωνικές υπηρεσίες. Η μελέτη εστιάζει στις εμπειρίες και τις αντιλήψεις των ωφελούμενων και των επαγγελματιών, που εμπλέκονται στην υλοποίησή του. Η έρευνα βασίστηκε σε ποιοτική μεθοδολογική προσέγγιση με τη χρήση ημιδομημένων συνεντεύξεων. Συνολικά συμμετείχαν έντεκα άτομα: έξι επαγγελματίες και πέντε ωφελούμενοι του Προγράμματος. Η συλλογή δεδομένων πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2025, ενώ η ανάλυση έγινε με θεματική προσέγγιση, με στόχο την ανάδειξη κοινών εμπειριών, αξιολογήσεων και προκλήσεων κατά την εφαρμογή του. Η ανάλυση των συνεντεύξεων ανέδειξε ότι το Πρόγραμμα προσέφερε στους ωφελούμενους ένα πλαίσιο σταθερότητας και υποστήριξης, το οποίο συνέβαλε στη σταδιακή αποκατάσταση της καθημερινότητάς τους και ενίσχυσε την κινητοποίησή τους. Οι επαγγελματίες υπογράμμισαν τον καθοριστικό ρόλο της εξασφάλισης σταθερής κατοικίας ως προϋπόθεση για την κοινωνική ένταξη, ενώ παράλληλα ανέδειξαν την ανάγκη συνεχούς ψυχοκοινωνικής υποστήριξης. Από την πλευρά τους, οι ωφελούμενοι περιέγραψαν την εμπειρία τους στο Πρόγραμμα ως κομβική για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και την ανάκτηση της αξιοπρέπειάς τους. Ωστόσο, επισημάνθηκαν προκλήσεις, όπως η δυσκολία εύρεσης κατοικίας, ο χρονικός περιορισμός της παρέμβασης και η ανάγκη για μακροπρόθεσμη υποστήριξη μετά τη λήξη του Προγράμματος. Η μελέτη ανέδειξε τη σημασία του Προγράμματος ως μιας ολοκληρωμένης κοινωνικής παρέμβασης, που συνδυάζει τη στέγαση με την επαγγελματική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Παρά τα θετικά αποτελέσματα, η βιωσιμότητα των παρεμβάσεων περιορίζεται από τη χρονική διάρκειά τους, τη χρηματοδοτική αστάθεια και την έλλειψη θεσμικής συνέχειας. Τόσο οι επαγγελματίες όσο και οι ωφελούμενοι υπογράμμισαν την ανάγκη ενίσχυσης της διάρκειας, της ποιότητας και της συνέχειας της υποστήριξης, προκειμένου να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη κοινωνική ένταξη των αστέγων. Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι η καταπολέμηση της έλλειψης στέγης απαιτεί σταθερές, συντονισμένες και δικαιωματικά θεμελιωμένες πολιτικές.