Παρεμβάσεις πρόληψης και αντιμετώπισης του Σχολικού Εκφοβισμού σε μαθητές/τριες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής ή/και Υπερκινητικότητας

Abstract

Εισαγωγή: Ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο με σημαντικές επιπτώσεις στη ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα των παιδιών και των εφήβων. Οι μαθητές/τριες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής ή/και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο εμπλοκής σε περιστατικά εκφοβισμού, είτε ως θύματα είτε ως θύτες, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την ανάπτυξη και εφαρμογή κατάλληλων παρεμβάσεων πρόληψης και αντιμετώπισης. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η χαρτογράφηση της διεθνούς επιστημονικής βιβλιογραφίας σχετικά με τις διαθέσιμες παρεμβάσεις πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού που έχουν εφαρμοστεί σε μαθητές/τριες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής ή/και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ). Μεθοδολογία: Πραγματοποιήθηκε οριοθετημένη βιβλιογραφική ανασκόπηση στις βάσεις δεδομένων PubMed και Scopus για μελέτες της περιόδου 2010 έως 2025. Χρησιμοποιήθηκαν και λέξεις-κλειδιά που συνδυάστηκαν με λογικούς συντελεστές (AND, OR) και περιλαμβάνουν όρους όπως: “ADHD”, “Attention Deficit Hyperactivity Disorder”, “bullying”, “victimization”, “school-based intervention”, “prevention program”, “peer victimization”, “peer rejection”, “peer relations”, “social exclusion” “social skills training”, “children”, “adolescents”. Τα κριτήρια ένταξης περιελάμβαναν δημοσιευμένες ποσοτικές μελέτες και παρεμβατικά προγράμματα σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά, γραμμένα στην ελληνική ή αγγλική γλώσσα, που αφορούσαν μαθητές/τριες ηλικίας 6-18 ετών με διάγνωση Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής ή/και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) σύμφωνα με τα κριτήρια DSM 5 ή ICD-11. Οι μελέτες εξέταζαν παρεμβάσεις πρόληψης ή/και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού, άμεσα ή έμμεσα, και περιλάμβαναν μετρήσεις σχετικές με εκφοβιστικές συμπεριφορές, κοινωνική λειτουργικότητα ή αυτορρύθμιση. Από 337 αρχικές μελέτες, έπειτα από αξιολόγηση τίτλου, περίληψης και πλήρους κειμένου, τελικά συμπεριλήφθηκαν 4 μελέτες. Αποτελέσματα: Τα αποτελέσματα της ανασκόπησης ανέδειξαν σημαντικό έλλειμμα άμεσων παρεμβάσεων πρόληψης και αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού ειδικά σχεδιασμένων για μαθητές/τριες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής ή/και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ). Η πλειονότητα των μελετών επικεντρωνόταν σε έμμεσες παρεμβάσεις που στόχευαν στην ενίσχυση κοινωνικών δεξιοτήτων, της συναισθηματικής ρύθμισης και της κοινωνικής ένταξης στο σχολικό περιβάλλον. Οι παρεμβάσεις αυτές φάνηκε να σχετίζονται με βελτιώσεις σε δείκτες κοινωνικής λειτουργικότητας και αυτορρύθμισης, οι οποίες ενδέχεται να λειτουργούν προστατευτικά έναντι της εμπλοκής των μαθητών/τριών με ΔΕΠ-Υ σε εκφοβιστικές συμπεριφορές, είτε ως θύματα είτε ως θύτες. Συμπεράσματα: Συμπερασματικά, ο σχολικός εκφοβισμός σε μαθητές/τριες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής ή/και Υπερκινητικότητας απαιτεί έγκαιρη πρόληψη και συνδυασμένες παρεμβάσεις. Η αντιμετώπιση του προϋποθέτει την ενίσχυση κοινωνικών δεξιοτήτων, της συναισθηματικής ρύθμισης και της κοινωνικής ένταξης στο σχολικό περιβάλλον. Η συνεργασία σχολείου, οικογένειας και ευρύτερης σχολικής κοινότητας κρίνεται καθοριστική για την αποτελεσματική πρόληψη και διαχείριση του φαινομένου.