Διερεύνηση της επίδρασης των κοινωνικών προσδιοριστών της υγείας στην ποιότητα ζωής ογκολογικών ασθενών

Abstract

Εισαγωγή: Οι Κοινωνικοί Προσδιοριστές της Υγείας (ΚΠΥ) αποτελούν κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν τα αποτελέσματα υγείας, την πρόσβαση στις υπηρεσίες και την ποιότητα ζωής των ογκολογικών ασθενών. Στην Ελλάδα οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες συμβάλλουν ουσιαστικά στην επιβάρυνση της αντιμετώπισης του καρκίνου. Μεταξύ των ΚΠΥ, η οικονομική τοξικότητα και το κοινωνικό κεφάλαιο αναδεικνύονται ως καθοριστικοί παράγοντες που διαμορφώνουν την ποιότητα ζωής και τη λειτουργικότητα των ασθενών με καρκίνο. Μέθοδος: Διεξήχθη πολυκεντρική συγχρονική μελέτη σε τέσσερα τριτοβάθμια νοσοκομεία της Ελλάδας (Απρίλιος 2023–Απρίλιος 2024), με συμμετοχή ασθενών με συμπαγείς όγκους που βρίσκονταν υπό θεραπεία. Χρησιμοποιήθηκαν σταθμισμενά σε ελληνικό πληθυσμό επιστημονικά εργαλεία. Η οικονομική τοξικότητα αξιολογήθηκε με την ελληνική εκδοση FACIT-COST, το κοινωνικό κεφάλαιο με το Social Capital Questionnaire – Greek version, και η ποιότητα ζωής με το EORTC QLQ-C30. Ο έλεγχος κανονικότητας έγινε με το τεστ Kolmogorov–Smirnov. Οι συσχετίσεις εξετάστηκαν με συντελεστές Spearman rho, ενώ για συγκρίσεις ομάδων χρησιμοποιήθηκαν τα τεστ Mann–Whitney και Kruskal–Wallis. Πραγματοποιήθηκαν αναλύσεις πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης για τον εντοπισμό ανεξάρτητων παραγόντων που σχετίζονται με την ποιότητα ζωής και την οικονομική τοξικότητα. Το επίπεδο στατιστικής σημαντικότητας ορίστηκε στο p<0.05. Αποτελέσματα: Συνολικά συμμετείχαν 400 ασθενείς με μέση ηλικία 61,7 ± 12,5 έτη εκ των οποίων 49,3% άνδρες. Υψηλότερα επίπεδα κοινωνικού κεφαλαίου συσχετίστηκαν ισχυρά με καλύτερη συνολική ποιότητα ζωής (β = 0.005, p < 0.001), βελτιωμένη συναισθηματική (β = 0.004, p = 0.004) και κοινωνική λειτουργικότητα (β = 0.009· p = 0.002), καθώς και με μειωμένα συμπτώματα όπως ναυτία/έμετος, αϋπνία, 16 απώλεια όρεξης και δυσκοιλιότητα (p < 0.05). Παράλληλα, χαμηλότερη οικονομική τοξικότητα συσχετίστηκε με υψηλότερη συνολική κατάσταση υγείας (rho = 0.34· p < 0.001) και βελτιωμένη σωματική, συναισθηματική, γνωσιακή, ρόλου και κοινωνική λειτουργικότητα (όλες p < 0.01). Η οικονομική τοξικότητα ήταν χαμηλότερη σε ασθενείς με καρκίνο σταδίου Ι (p = 0.037) και σε όσους ανέφεραν καλύτερη αυτοαντιλαμβανόμενη υγεία (p = 0.005), ενώ αυξημένοι περιορισμοί δραστηριότητας συσχετίστηκαν με υψηλότερη τοξικότητα (p < 0.001). Στο πολυμεταβλητό μοντέλο, υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο (β = 0.033, p < 0.001) και καλύτερη κατάσταση υγείας (β = 0.038, p = 0.027) προέβλεπαν ανεξάρτητα χαμηλότερη οικονομική τοξικότητα. Συμπέρασμα: Η μελέτη τεκμηριώνει ότι οι κοινωνικοί προσδιοριστές της υγείας, και ιδιαίτερα το κοινωνικό κεφάλαιο και η οικονομική τοξικότητα, ασκούν ουσιαστική και πολυδιάστατη επίδραση στην ποιότητα ζωής των ογκολογικών ασθενών στη ελληνική επικράτεια. Η ενίσχυση των κοινωνικών πόρων και η μείωση της οικονομικής επιβάρυνσης συνδέονται με καλύτερη σωματική, συναισθηματική και κοινωνική λειτουργία. Η ενσωμάτωση συστηματικής οικονομικής αξιολόγησης και η προαγωγή δικτύων κοινωνικής υποστήριξης στην ογκολογική φροντίδα μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στη μείωση των ανισοτήτων στην υγεία.