Μουσεία ως γέφυρες κοινωνικής καινοτομίας: Συμμετοχικές πρακτικές, προφορική ιστορία και μουσειακή εμπειρία στον αστικό και μνημονικό χώρο

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τον ρόλο των σύγχρονων μουσείων ως φορέων κοινωνικής καινοτομίας, εστιάζοντας στις συμμετοχικές πρακτικές, την προφορική ιστορία και στις προσεγγίσεις της θεωρίας του κονστρουκτιβισμού στη μουσειακή εμπειρία στον αστικό και μνημονικό χώρο. Ως εκ τούτου, το μουσείο εκλαμβάνεται όχι μόνο ως χώρος διαφύλαξης και έκθεσης πολιτισμικών τεκμηρίων αλλά κυρίως ως ενεργός κοινωνικός θεσμός, που δύναται να παράγει νέες μορφές κοινωνικής αξίας, να ενισχύσει τον δημόσιο διάλογο και να συμβάλλει στην κοινωνική συνοχή. Η έρευνα βασίζεται σε τρεις μελέτες περίπτωσης που αναδεικνύουν διαφορετικές εκφάνσεις κοινωνικής καινοτομίας στον μουσειακό χώρο: το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών, το Μουσείο της Πόλης του Βόλου και τις μνημονικές και μουσειακές πρακτικές που σχετίζονται με την ιστορία των πολιτικών εξορίστων στον Άη Στράτη. Μέσα από την παράθεση θεωρητικών πλαισίων και την ανάλυση συνεντεύξεων με επαγγελματίες του μουσειακού πεδίου, διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο οι αφηγήσεις, οι προφορικές μαρτυρίες και η ενεργός συμμετοχή των κοινοτήτων μετασχηματίζουν τη μουσειακή πρακτική σε εργαλείο κοινωνικής μάθησης, ενδυνάμωσης και συν-δημιουργίας νοήματος. Η εργασία αντλεί θεωρητικά εργαλεία από τη νέα μουσειολογία, τη θεωρία της κοινωνικής καινοτομίας, τον κοινωνικό κονστρουκτιβισμό και την προφορική ιστορία, με σκοπό να καταδείξει ότι το μουσείο μπορεί να λειτουργήσει ως ενεργός φορέας που δύναται να ενεργοποιεί κοινότητες, να ενδυναμώνει ιστορικά υποκείμενα και να συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας συμπεριληπτικής και δημοκρατικής κοινωνίας.