Η χρήση τεχνικών θεάτρου φόρουμ για την δημιουργία και την υλοποίηση θεατρικής παράστασης και η επίδρασή τους στην ενσυναίσθηση των εκπαιδευομένων.

Abstract

Εξετάσαμε την επίδραση που έχει η διδασκαλία του Θεάτρου Φόρουμ και η δημιουργία αντίστοιχης παράστασης στην ενσυναίσθηση των εκπαιδευομένων. Ενσυναίσθηση είναι η διαδικασία μέσω της οποίας το άτομο βιώνει αισθήματα όμοια με αυτά που βιώνει ο παρατηρούμενος (Miller & Eisenberg, 1988: 325). Αναλύεται σε επί μέρους συνιστώσες, σημαντικότερες των οποίων είναι η θυμική ενσυναίσθηση και η γνωστική ενσυναίσθηση. Η μεν θυμική ενσυναίσθηση είναι ακούσια αντίδραση, η δε γνωστική ενσυναίσθηση είναι εκούσια αντίδραση που λαμβάνει χώρα μέσω γνωστικής διαχείρισης και της συνεπακόλουθης λήψης αποφάσεων (Gerdes & Segal, 2009: 123). Η ενσυναίσθηση δεν πρέπει να συγχέεται με την συμπόνοια, μέσω της οποίας ένα άτομο βιώνει συναισθήματα (ενδιαφέρον, ανησυχία, θλίψη) για ένα άλλο άτομο, χωρίς όμως αυτό το τρίτο άτομο να τα βιώνει (Miller & Eisenberg, 1988: 325). Το Θέατρο Φόρουμ ανήκει στην γενικότερη κατηγορία του Θεάτρου του Καταπιεσμένου και δημιουργήθηκε από τον Augusto Boal ο οποίος το δίδαξε και έγραψε εκτενώς για αυτό (Boal 2002, Boal 2005, Boal 2006, Boal 2008). Στηριζόμενος στα διδάγματα των Brecht (1966) και Freire (2000) ο Boal εισάγει την έννοια του ενεργού-θεατή (spect-actor) (Boal, 2006: 6), όπου ο θεατής συμμετέχει σε συζήτηση (Φόρουμ) μετά την παράσταση και αναλαμβάνει ο ίδιος τον ρόλο του πρωταγωνιστή (συνήθως) ή του ανταγωνιστή (σπανιότερα) σε μια προσπάθεια να ανατρέψει την μυθοπλασία που μόλις παρακολούθησε. Το πρόβλημα του πρωταγωνιστή δεν λύνεται και «το κοινό ταυτίζεται ενσυναισθητικά με τον πρωταγωνιστή» (Boal, 2008: viii). Η έρευνα ακολούθησε μικτή μεθοδολογία, με συμπλήρωση ερωτηματολογίων AMES (Vossen et al., 2015) τρεις φορές κατά την διάρκεια του προγράμματος και με ημιδομημένες συνεντεύξεις που έτυχαν θεματικής ανάλυσης κατά την θεμελιωμένη θεωρία. Το ερευνητικό ερώτημα ήταν «ποιες είναι οι συνέπειες στην ενσυναίσθηση ατόμων που συμμετέχουν σε μια ομάδα, δια της οποίας διδάσκονται και ενθαρρύνονται να δημιουργήσουν μια παράσταση θεάτρου Φόρουμ;» και ως ερευνητική υπόθεση ορίστηκε η εξής: «όταν μια ομάδα ατόμων διδάσκεται και ενθαρρύνεται να δημιουργήσει εκ του μηδενός και να παρουσιάσει μια παράσταση Φόρουμ, το σύνολο της διαδικασίας θα προκαλέσει θετική επίδραση στην ενσυναίσθηση των μελών της ομάδας». Η πειραματική ομάδα οργανώθηκε σε δύο υπο-ομάδες των 14 και 15 μαθητών του 6ου ΗΓΕΛ Λάρισας. Οι διδασκαλίες διήρκεσαν 7 μήνες, από τον Οκτώβριο του 2022 έως; Τον Απρίλιο του 2023. Αντικείμενο ήταν η εκπαίδευση των μαθητών, που κατέληξε στην δημιουργία δύο πρωτότυπων θεατρικών παραστάσεων Φόρουμ που παρουσιάστηκαν σε κοινό συνομηλίκων. Χρησιμοποιήθηκαν τεχνικές Θεάτρου Φόρουμ συμπεριλαμβανομένων των παιγνίων του Boal (2002). Η ομάδα ελέγχου συγκροτήθηκε από 18 μαθητές του ίδιου σχολείου, οι οποίοι μετείχαν στις εκπαιδευτικές εκδρομές, όπου παρακολούθησαν κατ’ αρχήν παράσταση Θεάτρου Φόρουμ από επαγγελματίες και στην συνέχεια τις παραστάσεις των συμμαθητών τους. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε ότι πράγματι η ενσυναίσθηση των μαθητών αυξήθηκε για όσους συμμετείχαν στις διδασκαλίες, ενώ η συμπόνοια ακολούθησε κοινή πορεία για την πειραματική ομάδα και την ομάδα ελέγχου. Η αξιοπιστία των επί μέρους παραμέτρων της Γνωστικής και Θυμικής Ενσυναίσθησης ήταν περιορισμένη κατά την ποσοτική ανάλυση, αλλά επαρκής στο σύνολο της ενσυναίσθησης, γεγονός που επέτρεψε την ολοκλήρωση της ανάλυσης. Κατά την ποιοτική ανάλυση δεν ανέκυψαν προβλήματα και η αξιοπιστία της κρίνεται επαρκής. Κατά συνέπεια η ερευνητική υπόθεση επιβεβαιώθηκε. Θεωρούμε ότι η διδακτική μεθοδολογία που ακολουθήθηκε μπορεί να είναι χρήσιμη σε εκπαιδευτικούς που επιθυμούν να εισαγάγουν καινοτόμες προσεγγίσεις στην τάξη τους.