Η συσχέτιση γλωσσικών ικανοτήτων και εκτελεστικών λειτουργιών σε παιδιά με αυτισμό.

Abstract

Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει τη σχέση μεταξύ γλωσσικών ικανοτήτων και εκτελεστικών λειτουργιών σε παιδιά με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ). Στόχος της είναι η ανασκόπηση βιβλιογραφίας που αναλύουν τους τρόπους με τους οποίους οι δυσκολίες στους δύο αλληλένδετους τομείς επηρεάζουν την κοινωνική επικοινωνία, την καθημερινή λειτουργικότητα και τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών. Η εργασία ξεκινά με την παρουσίαση θεωρητικού υποβάθρου σχετικά με τη γλώσσα, περιλαμβάνοντας την κατανόηση και παραγωγή λόγου, το λεξιλόγιο, τις συντακτικές δομές και τη χρήση της γλώσσας σε κοινωνικά συμφραζόμενα, καθώς και τις εκτελεστικές λειτουργίες, όπως η μνήμη εργασίας, η αναστολή, η γνωστική ευελιξία, η προσοχή και οι δεξιότητες σχεδιασμού και οργάνωσης. Επισημαίνεται ότι η σχέση μεταξύ γλωσσικής ανάπτυξης και εκτελεστικών λειτουργιών είναι πολυπαραγοντική και δυναμική, επηρεαζόμενη από την ηλικία, τη σοβαρότητα των αυτιστικών χαρακτηριστικών, τη γνωστική ικανότητα και τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές εμπειρίες του παιδιού. Η βιβλιογραφική ανασκόπηση καταδεικνύει ότι τα παιδιά με ΔΑΦ παρουσιάζουν συχνά δυσκολίες σε βασικές εκτελεστικές λειτουργίες και ταυτόχρονα σημαντική ετερογένεια στη γλωσσική ανάπτυξη. Κάποιες δεξιότητες παραμένουν σχετικά σταθερές, ενώ άλλες μπορούν να βελτιωθούν με την παρέμβαση και την εμπειρία. Σημαντικός παράγοντας είναι η σχέση των εκτελεστικών λειτουργιών με την κοινωνική νόηση και τη θεωρία του νου, καθώς καλύτερες εκτελεστικές δεξιότητες συνδέονται με βελτιωμένες κοινωνικές δεξιότητες και αυξημένη συμμετοχή σε κοινωνικά πλαίσια. Η επίδραση του περιβάλλοντος, τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο, επηρεάζει επίσης τον τρόπο που εκδηλώνονται οι δυσκολίες αυτές. Η σχέση των εκτελεστικών λειτουργιών με τη γλώσσα φαίνεται να αφορά τόσο τη γλωσσική κατανόηση και παραγωγή όσο και τις πιο σύνθετες επικοινωνιακές δεξιότητες, όπως η πραγματολογική χρήση της γλώσσας και η προσωδιακή επικοινωνία. Οι δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία δεν περιορίζονται στη γλώσσα, αλλά συνδέονται με ευρύτερες γνωστικές λειτουργίες, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για πολυδιάστατη αξιολόγηση και ολοκληρωμένες παρεμβάσεις. Η εργασία αναφέρει μεθοδολογικά εργαλεία για την αξιολόγηση των γλωσσικών και εκτελεστικών δεξιοτήτων και αναδεικνύει τη σημασία συσχετίσεων μεταξύ συγκεκριμένων ΕΛ και γλωσσικών περιοχών, ώστε να προσδιοριστεί ποιες δεξιότητες ενισχύουν την καθημερινή λειτουργικότητα και την κοινωνική προσαρμογή. Επιπλέον, τονίζεται η δυνατότητα τροποποίησης των εκτελεστικών λειτουργιών μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων, με αποτέλεσμα θετικά οφέλη και στη γλωσσική λειτουργία, ενώ η συννοσηρότητα με άλλες αναπτυξιακές διαταραχές μπορεί να επηρεάσει την ένταση των δυσκολιών. Συνολικά, η εργασία προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα της πολυπαραγοντικής φύσης της γλωσσικής ανάπτυξης και των εκτελεστικών λειτουργιών σε παιδιά με ΔΑΦ. Αναδεικνύει τη θεωρητική και πρακτική σημασία της σχέσης αυτής για την εκπαιδευτική και θεραπευτική παρέμβαση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για εξατομικευμένη αξιολόγηση, πολυδιάστατη παρέμβαση και σύνδεση των γνωστικών μηχανισμών με τη λειτουργικότητα στην καθημερινή ζωή.