Πόσο βοηθάει η Ελλάδα τις άλλες χώρες; Τα μεταναστευτικά εμβάσματα 2000-2025

Abstract

Τα μεταναστευτικά εμβάσματα αποτελούν μία από τις σημαντικότερες μορφές μεταφοράς ιδιωτικών χρημάτων και πόρων από τις αναπτυγμένες προς τις αναπτυσσόμενες χώρες, ξεπερνώντας σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και την επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (ODA). Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα εργασία εστιάζει ειδικά στα ποσά που έχουν αποσταλεί από την Ελλάδα προς άλλες χώρες κατά την περίοδο 2000-2025. Η Ελλάδα, ιδιαίτερα μετά το 1990, μετατράπηκε σε κράτος υποδοχής ενός σημαντικού αριθμού μεταναστών, προερχόμενων αρχικά από την Αφρική και την Ασία και αργότερα από τις βαλκανικές χώρες με κυρίαρχες κοινότητες αυτές από την Αλβανία. Το φαινόμενο εντάθηκε με την ένταξη της χώρας στην Ευρωζώνη και την οικονομική ανάπτυξη της δεκαετίας του 2000, καθώς οι μεταναστευτικοί πληθυσμοί βρήκαν εργασία σε κλάδους όπως η οικοδομή, η γεωργία, οι οικιακές υπηρεσίες και ο τουρισμός. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία σταθερών ροών εμβασμάτων, τα οποία κατευθύνονταν στις χώρες προέλευσης και συνέβαλαν καθοριστικά στην ενίσχυση οικογενειακών εισοδημάτων αλλά και των τοπικών οικονομιών. Ως βασικός στόχος τίθεται η πολύπλευρη διερεύνηση του φαινομένου μέσα από την οικονομική, κοινωνική και πολιτική οπτική, ώστε να καταδειχθεί η πραγματική συνεισφορά των μεταναστευτικών εμβασμάτων στο αναπτυξιακό και δημοσιονομικό πλαίσιο τόσο της Ελλάδας όσο και των κρατών αποδεκτών. Η παρούσα έρευνα αποδεικνύει ότι τα μεταναστευτικά εμβάσματα δεν είναι μόνο ένας αριθμητικός δείκτης χρηματορροής. Αντιθέτως, αυτά αντιπροσωπεύουν συνδέσμους ανάμεσα σε κοινωνίες, οικογένειες και κοινότητες, επιδρούν στη μείωση της φτώχειας και των ανισοτήτων, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν και πολιτικές προκλήσεις για τις χώρες υποδοχής και αποστολής. Ενδεικτικά, στην περίπτωση της Ελλάδας, αποτυπώνεται μια διπλή πραγματικότητα: αφενός η χώρα υποδέχεται μετανάστες που αποστέλλουν μεγάλα ποσά εκτός συνόρων, αφετέρου η ίδια λαμβάνει πολύ μικρότερες ροές από τους Έλληνες που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό.