Η αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού της τρίτης ηλικίας στην Ελλάδα και στην Ευρώπη: Ο ρόλος των προγραμμάτων παροχής βοήθειας κατ’ οίκον στο πλαίσιο της κρατικής κοινωνικής στήριξης

Abstract

Η ταχεία γήρανση του πληθυσμού στην Ευρώπη αναδεικνύεται ως μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές προκλήσεις του 21ου αιώνα, με άμεσες επιπτώσεις στα συστήματα κοινωνικής προστασίας, υγείας και πρόνοιας. Παράλληλα, ο κοινωνικός αποκλεισμός των ηλικιωμένων, που εκδηλώνεται μέσα από τη μοναξιά, την κοινωνική απομόνωση, τις ανισότητες πρόσβασης σε υπηρεσίες και την οικονομική ευαλωτότητα, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη ένταση. Στο πλαίσιο αυτό, τα προγράμματα παροχής βοήθειας και φροντίδας κατ’ οίκον προβάλλονται ως κρίσιμο εργαλείο πολιτικής για την υποστήριξη της «γήρανσης στον τόπο κατοικίας», τη διατήρηση της αυτονομίας και την κοινωνική ένταξη των ατόμων τρίτης ηλικίας. Η παρούσα εργασία εξετάζει τον ρόλο και τη συμβολή των προγραμμάτων κατ’ οίκον φροντίδας στην πρόληψη και αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού των ηλικιωμένων, μέσα από μια συγκριτική ανάλυση τεσσάρων ευρωπαϊκών χωρών: της Ελλάδας, της Σουηδίας, της Ιρλανδίας και της Γερμανίας. Σκοπός της μελέτης είναι να αναδειχθούν τόσο οι ομοιότητες όσο και οι διαφοροποιήσεις μεταξύ διαφορετικών μοντέλων κοινωνικού κράτους και πολιτικών φροντίδας, καθώς και να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων κατ’ οίκον φροντίδας ως προς την κοινωνική τους διάσταση. Η σύγκριση βασίζεται σε συγκεκριμένα και ουσιαστικά κριτήρια: τον δημόσιο προϋπολογισμό και τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων, τον βαθμό θεσμικής οργάνωσης και ολοκληρωμένης φροντίδας, την αποτελεσματικότητα ως προς τη μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού και τον βαθμό ισότιμης πρόσβασης και τις κοινωνικές ανισότητες. Μέσα από τη συγκριτική αυτή προσέγγιση, η εργασία επιτυγχάνει τον στόχο της, προσφέροντας μια συνολική και κριτική αποτίμηση των υφιστάμενων πολιτικών κατ’ οίκον φροντίδας στην Ευρώπη. Κύριο εύρημα της μελέτης είναι ότι τα προγράμματα κατ’ οίκον φροντίδας συμβάλλουν ουσιαστικά στη μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού των ηλικιωμένων, όταν εντάσσονται σε θεσμικά ολοκληρωμένα, επαρκώς χρηματοδοτούμενα και κοινωνικά προσανατολισμένα συστήματα, χωρίς ωστόσο να εξαλείφουν πλήρως τις κοινωνικές ανισότητες.