Σχολικός εκφοβισμός και ειδική αγωγή στην δημόσια δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Διερεύνηση του φαινομένου, των επιπτώσεων και των πρακτικών αντιμετώπισης

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει τον σχολικό εκφοβισμό σε μαθητές με αναπηρία ή/και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στη δημόσια δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με στόχο να αποτυπώσει την έκταση του φαινομένου, τους βασικούς παράγοντες κινδύνου και τις αποτελεσματικές κατευθύνσεις πρόληψης και παρέμβασης. Πραγματοποιήθηκε βιβλιογραφική ανασκόπηση με λογική PICO και ροή PRISMA. Η αναζήτηση έγινε στις βάσεις Google Scholar, Science Direct και Psyc INFO για τα έτη 2020–2025. Εντοπίστηκαν 199 εγγραφές, αφαιρέθηκαν 130 διπλότυπα και, μετά από διαλογή τίτλου, περίληψης και πλήρους κειμένου, συμπεριλήφθηκαν 10 μελέτες. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι μαθητές της ειδικής αγωγής εμφανίζουν αυξημένη πιθανότητα θυματοποίησης, τόσο σε άμεσες όσο και σε έμμεσες μορφές εκφοβισμού, ενώ η κυβερνο-διάσταση αναδεικνύεται ως συμπληρωματικός κίνδυνος στην εφηβεία. Ως κρίσιμοι μηχανισμοί αναδείχθηκαν η χαμηλή κοινωνική ένταξη, η ορατότητα της «διαφοράς», και η ποιότητα της σχέσης μαθητή–εκπαιδευτικού. Οι συνέπειες αφορούν ψυχική επιβάρυνση, μείωση σχολικής εμπλοκής και αυξημένη αποφυγή φοίτησης. Συμπερασματικά, απαιτείται προσέγγιση «ολόκληρου του σχολείου», προσαρμοσμένη στις ανάγκες των μαθητών με ΕΕΑ, με έμφαση σε ασφαλές κλίμα, σαφείς διαδικασίες αναφοράς και συνεργασία σχολείου–οικογένειας. Οι μελέτες προέρχονταν κυρίως από ευρωπαϊκές χώρες και τις ΗΠΑ, με ποσοτικές διατομεακές έρευνες, μία ποιοτική μελέτη και συστηματικές ανασκοπήσεις/μετα-αναλύσεις, και ομαδοποιήθηκαν αριθμητικά σε τρεις θεματικές: συχνότητα, παράγοντες, επιπτώσεις και παρεμβάσεις συμπερίληψης στο πλαίσιο της ανασκόπησης.