Το σωματικό θέατρο ως παιδαγωγικό μέσο στην ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας σε ομάδα ενηλίκων

Abstract

Η παρούσα μελέτη αποτελεί μια ποιοτική έρευνα που εστιάζει στη σύνδεση δύο πεδίων, του σωματικού θεάτρου και της ψυχικής ανθεκτικότητας. Ως καταλληλότερη στρατηγική επιλέχθηκε η μελέτη περίπτωσης. Η έρευνα υιοθετεί μια σωματικο-βιωματική προσέγγιση, βασισμένη σε σωματικές, αισθητηριακές και δημιουργικές εμπειρίες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της ομαδικής αλληλεπίδρασης. Το σώμα συνδέεται άμεσα με τον τρόπο που ο άνθρωπος υπάρχει, σκέφτεται, δρα και επικοινωνεί. Δεν αποτελεί απλώς μέσο έκφρασης, αλλά φορέα εμπειριών, σχέσεων και δυνατοτήτων μετασχηματισμού. Η ψυχική ανθεκτικότητα αφορά την ικανότητα ενός ατόμου να ανακάμπτει από δυσκολίες και να προσαρμόζεται θετικά σε καταστάσεις πίεσης, δεδομένα που ενυπάρχουν σε ένα κόσμο που χαρακτηρίζεται από εντεινόμενη αβεβαιότητα και στον οποίο οι ενήλικες καλούνται να ανταποκριθούν και να αντιμετωπίσουν καθημερινά προκλήσεις τόσο προσωπικές όσο και επαγγελματικές, οι οποίες εντείνουν το άγχος και ενίοτε οδηγούν σε κοινωνική απομόνωση. Λειτουργεί ως εργαλείο διερεύνησης και πηγή γνώσης για να καλλιεργηθεί μια πιο ανθεκτική στάση. Στόχος της ερευνητικής μελέτης είναι η διερεύνηση του σωματικού θεάτρου ως εργαλείου μέσα από τον οποίο καλλιεργείται μια ανθεκτική στάση. Ειδικότερα μελετάται ο τρόπος με τον οποίο στοχευμένα εργαστήρια σωματικού θεάτρου μπορούν να επηρεάσουν θετικά στην ψυχική ανθεκτικότητα ενηλίκων, μέσα από καλλιτεχνικές πρακτικές και βιωματικές διεργασίες. Το ερευνητικό πρόγραμμα περιελάμβανε δέκα παρεμβάσεις, διάρκειας τριών ωρών η καθεμία, σε εβδομαδιαία βάση, για χρονικό διάστημα περίπου δυόμιση μηνών, από τα μέσα Νοεμβρίου 2024 ως τα μέσα Φεβρουαρίου 2025 και υλοποιήθηκε σε χώρο προβών στην Κυψέλη. Η αξιολόγηση της ανθεκτικότητας βασίστηκε σε ποιοτικά εργαλεία και σε πολλαπλές τεχνικές συλλογής δεδομένων, όπως συμμετοχική παρατήρηση, βίντεο, ηχογραφήσεις και ημιδομημένες συνεντεύξεις. Η ανάλυση των στοιχείων ανέδειξε ότι η βιωματική διαδικασία, όπως αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του σχεδιασμένου προγράμματος παρεμβάσεων, ενίσχυσε την επαφή με το σώμα, διευκόλυνε την απελευθέρωση συναισθημάτων και προήγαγε τη σύνδεση με τους άλλους μέσα από τη συλλογική εμπειρία, ανοίγοντας τον δρόμο για προσωπική ενδυνάμωση. Το σώμα λειτούργησε ως μέσο συνύπαρξης και ψυχικής απελευθέρωσης. Σε ένα συλλογικό επίπεδο, η ενδυνάμωση της αίσθησης της κοινότητας συνέβαλε ουσιαστικά στη διατήρηση της ψυχικής ευεξίας. Ο φόβος έκθεσης αποφορτίστηκε μέσα στο σύνολο και μετασχηματίστηκε σε αίσθημα ασφάλειας, συντροφικότητας και φροντίδας. Η επίτευξη κοινού στόχου απέδωσε θετικά συναισθήματα. Σε ατομικό επίπεδο, παρατηρήθηκε ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, της αποδοχής και της εμπιστοσύνης στις προσωπικές επιλογές, καθώς και ενεργοποίηση της δημιουργικότητας. Παράλληλα, μειώθηκε η τάση υπερανάλυσης, δίνοντας χώρο στην παρουσία στο παρόν και στον αυθορμητισμό, ενώ τα αρνητικά συναισθήματα βρήκαν χώρο αναγνώρισης. Το σωματικό θέατρο αναδεικνύεται, ως εργαλείο πρόληψης και ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι το σωματικό θέατρο, ως παιδαγωγικό και ψυχοκοινωνικό εργαλείο, έχει σημαντικό θετικό αντίκτυπο στην καλλιέργεια της ανθεκτικότητας των ενηλίκων, αναδεικνύοντας μια πορεία μεταμόρφωσης και ενδυνάμωσης τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο.