Μελέτη της συσχέτισης της ποιότητας ζωής και της κατάθλιψης με τον κνησμό και το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση

Abstract

Εισαγωγή: Τα άτομα με χρόνια νεφρικό νόσο (ΧΝΝ) που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση (ΑΚ) βιώνουν πληθώρα συμπτωμάτων, τα οποία υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής (ΠΖ) τους. Η κατάθλιψη, το σύνδρομο των ανήσυχων ποδιών (ΣΑΠ) και ο σχετιζόμενος με τη ΧΝΝ κνησμός επιβαρύνουν σημαντικά τα άτομα με ΧΝΝ υπό ΑΚ. Η εκτίμηση της μεμονωμένης βιούμενης συμπτωματολογίας της κατάθλιψης, του σχετιζόμενου με τη ΧΝΝ κνησμού, του ΣΑΠ και της ποιότητας ζωής αλλά και της μεταξύ τους συσχέτισης, είναι αναγκαία για την αξιολόγηση και αποτύπωση των σχέσεων μεταξύ πολλαπλών συμπτωμάτων και του συνολικού φορτίου αυτών στην ΠΖ των ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ . Σκοπός της μελέτης ήταν η διερεύνηση της συσχέτισης της ΠΖ και της κατάθλιψης με τον κνησμό και το ΣΑΠ ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ . Μεθοδολογία: Εκπονήθηκε συγχρονική μελέτη στην οποία συμμετείχαν ασθενείς με ΧΝΝ που υποβάλλονταν σε ΑΚ. Η συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκε με τη χρήση ενός σύνθετου αυτοσυμπληρούμενου ερωτηματολογίου κατόπιν έγκρισης χρήσης των σχετικών ερευνητικών εργαλείων από τους δημιουργούς τους. Για την αξιολόγηση της ΠΖ των ατόμων με ΧΝΝ χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα Kidney Disease Quality of Life -Short Form Questionnaire, Greek-KDQOL-SF για την μέτρηση της κατάθλιψης, η κλίμακα Beck Depression Inventory (BDI) έκδοση ΙΙ, για τη μέτρηση του συνδρόμου ανήσυχων ποδιών, τα διαγνωστικά κριτήρια και η Διεθνής Κλίμακα Σοβαρότητας του Συνδρόμου Ανήσυχων Ποδιών (IRLS rating scale for severity) και για την εκτίμηση του κνησμού, η κλίμακα μέτρησης του Κνησμού 5-D (5-D Itch Scale). Σε ό,τι αφορά στην κλίμακα μέτρησης του Κνησμού 5-D, ελλείψει της αντίστοιχης ελληνική έκδοσης, πραγματοποιήθηκε διαδικασία μετάφρασης, στάθμισης και διαπολιτισμικής προσαρμογής της ελληνικής έκδοσης της κλίμακας του κνησμού 5-D κατόπιν παραχώρησης της σχετικής άδειας από τους δημιουργούς της Αγγλικής του έκδοσης, Καθηγήτρια Marlyn Mayo στις 30/05/2022. Η εσωτερική αξιοπιστία του ερωτηματολογίου της κλίμακας κνησμού 5-D ελέγχθηκε με τη χρήση του συντελεστή Cronbach’s-α. Όλες οι αναφερόμενες τιμές p αναλύθηκαν χρησιμοποιώντας μια προσέγγιση δύο ουρών. Οι συντελεστές ενδοταξικής συσχέτισης intraclass correlation coefficients (ICCs) χρησιμοποιήθηκαν για να διερευνηθεί η συμφωνία των απαντήσεων στην διαδικασία test-retest. Πραγματοποιήθηκε μια επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis) με τη μέθοδο εκτίμησης μέγιστης πιθανότητας (ΕΜΠ) για να αξιολογηθεί η προσαρμογή του μοντέλου ενός παράγοντα της κλίμακας κνησμού 5-D στα δεδομένα. Για τον έλεγχο της σχέσης δυο ποσοτικών μεταβλητών χρησιμοποιήθηκε ο συντελεστής συσχέτισης του Spearman (rho). Τα επίπεδα σημαντικότητας είναι αμφίπλευρα και η στατιστική σημαντικότητα τέθηκε στο 0,05. Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό πρόγραμμα IBM SPSS 27.0 (released 2019, IBM Corp., Armonk, NY). Αποτελέσματα: Το τελικό δείγμα αποτελούνταν από 300 άτομα με ΧΝΝ που υποβάλλονταν σε ΑΚ εκ των οποίων το 67% ήταν άντρες μέσης ηλικίας 65 ετών (SD=13,2 έτη). Για το 26,3% πρωτοπαθής αιτία της ΧΝΝ ήταν η διαβητική νεφροπάθεια, ενώ το 59,7% έπασχε από καρδιαγγειακά προβλήματα. Ο διάμεσος χρόνος ΑΚ ήταν τα 4 έτη (ενδ. εύρος: 2 – 8,5 έτη). Η μέση ηλικία έναρξης της ΑΚ ήταν τα 57,9 έτη (SD=15,6 έτη). Υψηλότερες μέσες βαθμολογίες, των διαστάσεων της κλίμακας ποιότητας ζωής KDQOL-SF εντοπίστηκαν στις διαστάσεις που σχετίζονται με την ενθάρρυνση από το προσωπικό κατά την ΑΚ (M=92,3, SD=13,9), την κοινωνική υποστήριξη (M=88,3, SD=19,7), τη νοητική λειτουργία (M=78,1, SD=16,9). Αντίθετα, χαμηλότερες βαθμολογίες, που υποδηλώνουν χειρότερη ΠΖ ανιχνευτήκαν στη διάσταση της επαγγελματικής κατάστασης (Μ= 56,5, SD= 41,6), στην επίδραση της νόσου στην καθημερινή ζωή (M=54, SD=17,7), στην επιβάρυνση από τη νόσο (M=48,3, SD=22,5) και στη σεξουαλική λειτουργικότητα (M=43,5, SD=38,3). Η μέση βαθμολογία στην κλίμακα κατάθλιψης BDI-II ήταν 11.2 (SD=7.3) και της κλίμακας κνησμού 5D ήταν 11.1 (SD=2.8). Αναφορικά με τα αποτελέσματα του ελέγχου της συσχέτισης της κλίμακας ποιότητας ζωής με τις κλίμακες κατάθλιψης, κνησμού και ΣΑΠ, βρέθηκε ότι εντονότερα αισθήματα κατάθλιψης σχετίζονταν με χειρότερη ΠΖ σε σχεδόν όλους τους τομείς με συντελεστές συσχέτισης να κυμαίνονται μεταξύ rho= -0.17; p=0.005 και rho= -0.56; p<0.001,). Ομοίως, μεγαλύτερη σοβαρότητα του ΣΑΠ σχετιζόταν με χειρότερη ΠΖ ως προς τα συμπτώματα της νόσου, τις επιδράσεις και το βάρος της νεφρικής νόσου, χειρότερη νοητική λειτουργία, χειρότερη ποιότητα κοινωνικής αλληλεπίδρασης και χειρότερο ύπνο με τους συντελεστές συσχέτισης να κυμαίνονται μεταξύ rho= - 0.18; p=.002 και rho= -0.41; p<.001. Σημαντικές και θετικές ήταν οι συσχετίσεις ανάμεσα στις κλίμακες κατάθλιψης, κνησμού και ΣΑΠ. Υψηλότερη σοβαρότητα του ΣΑΠ σχετίζονταν με εντονότερη κατάθλιψη (rho 0,25 P<0,001) και ομοίως εντονότερος κνησμός σχετιζόταν με εντονότερη κατάθλιψη (rho 0,37 P<0,001), ενώ θετική ήταν και η μεταξύ τους συσχέτιση, άρα εντονότερος κνησμός σχετιζόταν με μεγαλύτερη σοβαρότητα του ΣΑΠ(rho = 0,20, P = 0,001). Συμπεράσματα: Με την παρούσα έρευνα επιχειρήθηκε η εκτίμηση αφενός της μεμονωμένης βιούμενης συμπτωματολογίας της κατάθλιψης, του σχετιζόμενου με τη ΧΝΝ κνησμού, του ΣΑΠ και της ΠΖ των ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ και αφετέρου της μεταξύ τους συσχέτισης και αλληλεπίδρασης. Τα ευρήματα καταδεικνύουν την παρουσία των συμπτωμάτων, αλλά και την επιβάρυνση της ΠΖ συνολικά των ατόμων με ΧΝΝ σε ΑΚ από τον κνησμό, το ΣΑΠ και την καταθλιπτική διάθεση. Η ισχυρή θετική συσχέτιση μεταξύ κατάθλιψης, κνησμού και ΣΑΠ επιβεβαιώνει τη σύνθετη και πολυπαραγοντική φύση του βιώματος των ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ, ενώ αναδεικνύεται ότι τα παραπάνω συμπτώματα συχνά συνυπάρχουν και αλληλοτροφοδοτούνται, επηρεάζοντας αρνητικά την συνολική ΠΖ των ατόμων με ΧΝΝ που υποβάλλονται σε ΑΚ . Τέλος, η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς, των άλλων, εισήγαγε την ελληνική έκδοση της κλίμακας κνησμού 5D ως ένα εργαλείο με καλή αξιοπιστία και εγκυρότητα για την αξιολόγηση του σχετιζόμενου με τη ΧΝΝ κνησμού σε ελληνόφωνο πληθυσμό.