Εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα: Εκπαιδευτικά εργαλεία και διδακτικές πρακτικές

Abstract

Η παρούσα διδακτορική διατριβή, με τίτλο «Εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα: Εκπαιδευτικά εργαλεία και διδακτικές πρακτικές», διερευνά τη συμβολή της Εκπαίδευσης στα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ΕΑΔ) στην παροχή γνώσεων και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που σχετίζονται με την κατανόηση, την προάσπιση και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και με την αναγνώριση και αποφυγή των καταπατήσεών τους. Η εργασία εντάσσεται θεωρητικά στο πλαίσιο της Κριτικής Παιδαγωγικής και αντλεί επιρροές από τη θεωρία του Bourdieu, καθώς και από την κοινωνικοπολιτισμική θεωρία του Vygotsky. Η μεθοδολογική προσέγγιση συνδιάζει ορισμένα χαρακτηριστηκά της έρευνας-δράση με στοιχεία πειραματικού σχεδιασμού, μέσω της σύγκρισης δύο διακριτών ομάδων: της ομάδας παρέμβασης και της ομάδας ελέγχου (Ν=63). Εφαρμόστηκε η μέθοδος της τριγωνοποίησης, για ενίσχυση της εγκυρότητας των ευρημάτων και εξέταση περισσότερων οπτικών του θέματος. Ακολουθήθηκε μεικτή μεθοδολογία, με χρήση ποσοτικών (ερωτηματολόγια) και ποιοτικών εργαλείων (ημιδομημένες συνεντεύξεις με μαθητές/τριες και εκπαιδευτικούς, καθώς και ημερολόγιο παρατήρησης). Η ανάλυση των ποσοτικών δεδομένων που συλλέχθηκαν πραγματοποιήθηκε με τη χρήση SPSS και των ποιοτικών δεδομένων με θεματική ανάλυση. Η τριγωνοποίηση, σε συνδυασμό με τη μεικτή μεθοδολογική προσέγγιση, αποτελεί πρωτότυπο στοιχείο για το συγκεκριμένο πεδίο, ενισχύοντας την εγκυρότητα των αποτελεσμάτων. Τα ερευνητικά ερωτήματα εστίασαν στη μεταβολή των γνώσεων, στις ενδεχόμενες αλλαγές σε απόψεις και αντιλήψεις, στις διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων και στον αντίκτυπο της παρέμβασης στους/στις συμμετέχοντες/ουσες. Η εκπαιδευτική παρέμβαση στηρίχθηκε στο εγχειρίδιο COMPASS του Συμβουλίου της Ευρώπης, εφαρμόστηκε σε μαθητές/τριες της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και περιλάμβανε βιωματικές διδακτικές πρακτικές με άξονες την ελευθερία της έκφρασης, την ελεύθερη επιλογή και άσκησης μιας θρησκείας, την ελευθερία του Τύπου, αλλά και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο σύνολό τους. Τα αποτελέσματα έδειξαν στατιστικά σημαντική αύξηση των γνώσεων των μαθητών/τριών της ομάδας παρέμβασης, καθώς και βελτίωση των αποτελεσμάτων σχετικά με την ελευθερία της έκφρασης, ενώ στον τομέα της ανεξιθρησκίας δεν υπήρξε ιδιαίτερη μεταβολή στην ομάδα παρέμβασης. Παράλληλα, οι ποιοτικές αναλύσεις ανέδειξαν την ανάπτυξη της ικανότητας για διάλογο, της συνεργατικότητας και της ευαισθητοποίησης για θέματα σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ταυτόχρονα, καταγράφηκαν ενδείξεις κριτικής σκέψης και ενδυνάμωσης μαθητών/τριών (ιδίως σε ευάλωτες περιπτώσεις) και εκπαιδευτικών. Η παρέμβαση αξιολογήθηκε θετικά τόσο από τους/τις μαθητές/τριες όσο και από τους/τις εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν. Η μελέτη αναδεικνύει τη δυναμική της ΕΑΔ ως παιδαγωγικής προσέγγισης που μπορεί να συμβάλει στην καλλιέργεια ενός πλαισίου κατανόησης και σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μέσω βιωματικών μαθησιακών εμπειριών. Τέλος, διατυπώνονται προτάσεις για μελλοντική έρευνα, με στόχο την εμβάθυνση της κατανόησης του τρόπου με τον οποίο η ΕΑΔ μπορεί να ενσωματωθεί ουσιαστικά στην εκπαιδευτική διαδικασία και να ενισχυθεί η παιδαγωγική της αποτελεσματικότητα.