Η πολιτική διάσταση του brain gain: Ποιες εθνικές στρατηγικές προσελκύουν ταλέντο από το εξωτερικό; Η «υψηλή εξειδίκευση» ως εργαλείο ανάλυσης και ταξινόμησης και στρατηγικό μέσο πολιτικής διαχείρισης στις εθνικές πολιτικές προσέλκυσης ταλέντων.

Abstract

Η διεθνής κινητικότητα ανθρώπινου κεφαλαίου αποτελεί εκτεταμένο και διαρκώς εντεινόμενο φαινόμενο. Στο παγκοσμιοποιημένο και ανταγωνιστικό περιβάλλον, η μετανάστευση υψηλής εξειδίκευσης εξελίσσεται σε κεντρική συνιστώσα των μεταναστευτικών ροών. Ελλείψει ενός διεθνώς ενιαίου ορισμού, η αμφισημία του όρου «υψηλή εξειδίκευση» υποδηλώνει ότι αυτός δύναται να αποτελέσει ταυτόχρονα αναλυτικό εργαλείο και πολιτικό διακύβευμα, καθώς και να εργαλειοποιείται προς εξυπηρέτηση πολιτικών, οικονομικών και γεωστρατηγικών σκοπιμοτήτων. Από την ερμηνευτική προσέγγιση θεωριών μετανάστευσης, αιτιών διεθνούς κινητικότητας και εθνικών πολιτικών προσέλκυσης «ταλέντων» παρατηρείται ότι, η τάση για υπερίσχυση εξαιρέσεων έναντι ενιαίων κανόνων στα προγράμματα brain gain διαμορφώνει ένα περιβάλλον δημόσιας πολιτικής εντός του οποίου η στόχευση της «προσέλκυσης και ανάκτησης εγκεφάλων» συχνά υποτάσσεται στις ανάγκες της αγοράς εργασίας και τις εκάστοτε πολιτικές προτεραιότητες. Παράλληλα η πολυπλοκότητα των παραγωγικών αιτίων της μετανάστευσης «υψηλής εξειδίκευσης», συχνά υπαγορεύει και παράγει αντιφατικές πρακτικές, στο πλαίσιο της προσπάθειας των κρατών να εξισορροπήσουν πολυδιάστατες πιέσεις για έλεγχο των μεταναστευτικών ροών. Επιπρόσθετα, διαπιστώνεται ότι οι πολιτικές brain gain παράγονται μέσα από οριζόντιες και κάθετες συνέργειες μεταξύ υπερεθνικών, εθνικών, περιφερειακών, τοπικών καθώς και κρατικών και μη δρώντων. Το ενδεχόμενο τέλος, ο όρος «υψηλή εξειδίκευση» να εργαλειοποιείται προς εξυπηρέτηση σκοπιμοτήτων, δεν απομειώνει, προς το παρόν τουλάχιστον και στο πλαίσιο των διαπιστώσεων της παρούσας μελέτης, τη λειτουργικότητα και χρησιμότητά του για τη χάραξη συνεκτικών και αμερόληπτων πολιτικών brain gain.