ΠολυΕπίπεδη Διακυβέρνηση: το Ευρωπαϊκό Μοντέλο και η εκτός Ευρωπαϊκών Συνόρων Δυναμική του

Abstract

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) στην προσπάθειά της να υποστηρίξει την περιφερειακή ανάπτυξη, επινόησε, στα τέλη της δεκαετίας του 80, την «Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση» (ΠΕΔ). Μια «μεθοδολογία υλοποίησης» ευρωπαϊκών πολιτικών και της «Πολιτικής Συνοχής» (ΠΣ) ιδιαίτερα, που δικτυώνει τους καθ’ ύλην αρμόδιους τοπικούς, περιφερειακούς, εθνικούς και ευρωπαϊκούς φορείς σε ένα «σύστημα διακυβέρνησης» με στόχο την άμβλυνση των ανισοτήτων. Ένας «ιστορικός στόχος» που ακολουθεί την ΕΕ από την ίδρυσή της. Με τις διαδοχικές διευρύνσεις, ο στόχος αυτός έγινε ακόμα πιο επιτακτικός, ενώ ο συντονισμός των εμπλεκομένων φορέων, αναδείχθηκε εξίσου σημαντικός για την αποτελεσματικότητα των πολιτικών που υλοποιούνται τοπικά. Θεσπίστηκαν έτσι οι 2 αρχές, η «αρχή της εταιρικής σχέσης» και η «αρχή της επικουρικότητας» πάνω στις οποίες θεμελιώθηκε το ευρωπαϊκό μοντέλο της ΠΕΔ. Η προσπάθεια αυτή ενός αποκεντρωμένου και ταυτόχρονα συμμετοχικού μοντέλου διακυβέρνησης, δεν διέφυγε της προσοχής της ακαδημαϊκής κοινότητας, που το χαρακτήρισε «συνειδητή θεσμική δημιουργικότητα», πυροδοτώντας πληθώρα αναλύσεων. Έκτοτε, το ευρωπαϊκό μοντέλο της ΠΕΔ έχει διανύσει μακρά πορεία «αναθεωρήσεων» συνοδεύοντας την εξέλιξη της ΠΣ, αλλά και τους μετασχηματισμούς της ίδιας της ΕΟΚ/ΕΕ. Μια συνεχής και άοκνη προσπάθεια για μετρήσιμο και ορατό αποτέλεσμα, που για τα ΚΜ της ΕΕ φαίνεται, σταδιακά, να αποδίδει. Τι συμβαίνει όμως όταν η «ευρωπαϊκή παρέμβαση» προορίζεται εκτός ευρωπαϊκών συνόρων; Μπορεί το ευρωπαϊκό μοντέλο της ΠΕΔ να αξιοποιηθεί και να λειτουργήσει σε διαφορετικά θεσμικά περιβάλλοντα και ποια είναι η εκτός ευρωπαϊκών συνόρων δυναμική του; Σε αυτό το ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει η παρούσα εργασία, εστιάζοντας στον γεωγραφικό χώρο που οριοθετείται σήμερα ως «Δυτικά Βαλκάνια» (ΔΒ). Η μακροχρόνια και αμφίρροπη σχέση της ΕΕ με τα ΔΒ, που διαταράχθηκε απότομα με την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ανέτρεψε τις εκατέρωθεν αναστολές και συνήθεις ισορροπίες, με την προοπτική της διεύρυνσης να προβάλει ανανεωμένη και ρεαλιστική όσο ποτέ.