Η εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας στην τοπική αυτοδιοίκηση. Η περίπτωση της Περιφέρειας Θεσσαλιας

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει την εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας στην τοπική αυτοδιοίκηση με έμφαση στην περίπτωση της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Η κυκλική οικονομία συνιστά ένα νέο αναπτυξιακό πρότυπο, το οποίο αντικαθιστά το παραδοσιακό γραμμικό μοντέλο «παραγωγή–κατανάλωση–απόρριψη» με ένα κυκλικό σύστημα που βασίζεται στην πρόληψη, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την ανάκτηση υλικών και ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, η τοπική αυτοδιοίκηση αποκτά κρίσιμο ρόλο, καθώς καλείται να υλοποιήσει σε τοπικό επίπεδο τις ευρωπαϊκές και εθνικές στρατηγικές, επηρεάζοντας άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών. Βασικός σκοπός της έρευνας ήταν να αποτυπώσει την υφιστάμενη κατάσταση στη Θεσσαλία, να αξιολογήσει τα σχέδια και τις δράσεις που έχουν δρομολογηθεί, να συγκρίνει την πρόοδο με τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς στόχους και να εντοπίσει τα βασικά προβλήματα και τις προοπτικές για το μέλλον. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η Περιφέρεια Θεσσαλίας έχει προχωρήσει σε σημαντικές θεσμικές πρωτοβουλίες, όπως η εκπόνηση και επικαιροποίηση των ΠΕΣΔΑ, η δρομολόγηση έργων υποδομών και η υιοθέτηση καινοτόμων δράσεων από συγκεκριμένους δήμους. Ωστόσο, η πρόοδος παραμένει περιορισμένη σε επίπεδο εφαρμογής. Τα ποσοστά ανακύκλωσης κινούνται μόλις στο 15–18%, πολύ χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό στόχο του 55% έως το 2025, ενώ η ταφή εξακολουθεί να κυριαρχεί με ποσοστά άνω του 70%. Επιπλέον, η χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων βρίσκεται σε αρχικό στάδιο, το δίκτυο πράσινων σημείων είναι αποσπασματικό και το σύστημα «Πληρώνω όσο Πετάω» δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί. Ακόμα, η συγκριτική ανάλυση με τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς στόχους καταδεικνύει ότι η Θεσσαλία, όπως και η Ελλάδα συνολικά, απέχει σημαντικά από τις υποχρεώσεις που έχουν τεθεί για το 2025 και το 2030. Οι αποκλίσεις αυτές αποδίδονται σε θεσμικές ασυνέχειες, κατακερματισμό αρμοδιοτήτων, καθυστερήσεις στην απορρόφηση χρηματοδοτήσεων, υψηλό κόστος επενδύσεων, χαμηλή συμμετοχή των πολιτών και έλλειψη επαρκών κινήτρων. Παράλληλα, η ανισότητα μεταξύ μεγάλων αστικών κέντρων και μικρών αγροτικών δήμων δημιουργεί διαφοροποιήσεις στην πρόοδο. Παρά τις δυσκολίες, οι προοπτικές εφαρμογής της κυκλικής οικονομίας στη Θεσσαλία και στην τοπική αυτοδιοίκηση γενικότερα παραμένουν θετικές. Η αξιοποίηση των χρηματοδοτικών εργαλείων της Ε.Ε., η ενσωμάτωση καινοτόμων ψηφιακών τεχνολογιών, η ανάπτυξη πολιτικών πρόληψης και επαναχρησιμοποίησης, καθώς και η εισαγωγή ισχυρών οικονομικών κινήτρων μπορούν να επιταχύνουν την πρόοδο. Ιδιαίτερη σημασία έχει η σύνδεση της κυκλικής οικονομίας με τον αγροδιατροφικό τομέα, που αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα της Θεσσαλίας, αλλά και η καλλιέργεια περιβαλλοντικής κουλτούρας στους πολίτες.